نیمه شب 22 مهر ماه 1402 بود که خبر تلخ قتل داریوش مهرجویی خالق فیلم «هامون» و راوی «گاو» و همسرش وحیده محمدی فر در رسانه‌ها پخش شد و این هنرمند به دیار باقی شتافت؛ همین موضوع باعث شد تا اینجا در آیمارکتور ورقی به داستان زندگی شخصی و هنری این هنرمند از دست رفته بزنیم. پس با ما همراه باشید.

داریوش مهرجویی ، الماس سینمای ایران

فهرست مطالب:

• بیوگرافی داریوش مهرجویی
• کارنامه هنری
• زندگی شخصی
• فیلم شناسی ، لیست فیلم های داریوش مهرجویی
• نگاهی به برترین فیلم های داریوش مهرجویی

بیوگرافی داریوش مهرجویی

هفدهم آذرماه سال 1317 بود که اولین فرزند خانواده‌ی مهرجویی در خانه‌ای محقر در دل تهران به دنیا آمد و پدر و مادرش نام این پسر را داریوش گذاشتند. زندگی در آن دوران برای این خانواده سخت بود و خانواده از لحاظ اقتصادی با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می‌کردند. اما کمی پس از بدنیا آمدن فرزند بعدی این خانواده که دختری به نام ژیلا بود، اوضاع کمی بهتر شد و دوران کودکی تا نوجوانی هر دو فرزند، به آسودگی سپری شد.

را از دست ندهید:مطالب جذاب

 8 تا از محبوب ترین نوشیدنی ها که بسیار خطرناک هستند!

05/21

«عنکبوت» به سینماها آمد/ محسن تنابنده نقش کدام قاتل زنجیره‌ای را بازی می‌کند؟

11/29

در واپسین سال‌های نوجوانی، داریوش مهرجویی شیدای موسیقی و هنر شد. در ابتدا به سراغ سنتور رفت و نزد پدرش که سر رشته‌ای در موسیقی ایرانی داشت، این ساز را آموخت، حتی در دوره‌ای در کلاس‌های موسیقی استاد زندی نیز شرکت کرد. اما شناخت دنیای غرب افکار و دنیای این بزرگمرد را تغییر داد. او با ساز پیانو آشنا و به آن علاقمند شد. این علاقمندی نیز به حدی بود که دست از یادگیری سنتور شست و تماماً وقتش را در اختیار یادگیری پیانو قرار داد.

اما موسیقی تک ستاره‌ی دنیای هنر داریوش مهرجویی نبود. در سن هفده سالگی بود که او اولین بار سینما نیز به نگاهش جذاب آمد و اینبار شیدایی پیدا کرد که تا آخر عمر همراهش بود و او را نه در زادگاهش، بلکه در تمام دنیا، ماندگار کرد. او در ابتدا در شهر زادگاهش یعنی تهران به تحصیلات ابتدایی در زمینه سینما پرداخت و پس از آن تصمیم گرفت به مامن و مادر دنیای هالیوود یعنی کشور آمریکا سفر کند و در آنجا ادامه تحصیل بدهد.

دانشگاه یو سی ال ای مقصد این جوان شیدای سینما بود، اما مهاجرت دنیای دیگر، متفاوت از دنیایی که شناخته بود، از او فرد دیگری ساخت و همین موضوع باعث شد تا او تمام ارزش‌های خود را زیر سوال ببرد و برای یافتن پاسخ این سوالات، به تحصیل در رشته‌ی فلسفه روی آورد. کمی پس از اتمام دوره‌ی لیسانس او همچنان در آمریکا اقامت داشت و به عنوان سردبیر در مجله‌ی «پارس ریویو» مشغول فعالیت بود اما در نهایت سودای فیلم و فیلم سازی بار دیگر به سراغش آمد و او را به زادگاهش برگرداند.

از گاو تا لامینور: کارنامه هنری فیلم های داریوش مهرجویی

سال 1346 داریوش مهرجویی در ایران به ساخت اولین فیلم خود تحت عنوان «الماس 33» دست زد و بودجه‌ای دو میلیون تومانی برای ساخت آن اختصاص داد که در زمان خودش بودجه‌ای بسیار بالا بود. اما علی رغم موفقیت نسبی این فیلم در گیشه و استقبال مردمی، این فیلم نتوانست بودجه‌ی خود را تامین کند و از نظر اقتصادی شکست خورد.

اما مهرجویی نا امید نشد و دو سال بعد یعنی در سال 1348، با همکاری غلامحسین ساعدی، نویسنده‌ی به نام ایرانی، فیلم «گاو» را ساخت که سینماگران را از تمامی دنیا دست به دهان نگهداشت. «گاو» شروع مهرجویی بود؛ شروعی آتشین و فراگیر که آوازه‌اش تا هالیوود و دنیای غرب هم رسید. بسیاری این فیلم را شروع «موج نو سینمای ایران» می‌دانند.

داریوش مهرجویی با شهرتی که کسب کرده بود دیگر در بین سینماگران محبوب شده بود و تا قبل از انقلاب نیز دو فیلم دیگر ساخت اما با انقلاب سال 57 ایران، او تصمیم گرفت ایران را به مقصد فرانسه ترک کند. اما این مهاجرت ثانویه نیز چندان دوام نداشت و دوباره بعد از دو سال به ایران باز گشت و به فیلم‌سازی ادامه داد. او از سال 46 تا زمان فوت یعنی در سال 1402 در مجموع 23 عنوان را کارگردانی کرد که سه فیلم «گاو»، «هامون» و «سنتوری» از شناخته‌ شده‌ترین این عناوین هستند. آخرین ساخته‌ی داریوش مهرجویی «لامینور» بود که در سال 1398 ساخته شد اما تا سال 1400 به اکران در نیامد و پس از اکران نیز توقیف شد.

مینا، رضا و مونا: میراث مهرجویی

در زمینه‌ی زندگی شخصی نیز او در مجموع دو بار ازدواج کرد. ازدواج اول با فریار جواهریان، طراح صحنه بود که حاصل این ازدواج دو فرزند به نام‌های رضا و مینا بود. اما دیری نپایید این ازدواج به طلاق منتهی شد و چند سال بعد مهرجویی مجدداً با وحیده محمدی فر که سی سالی هم از خودش کوچکتر بود، ازدواج کرد و حاصل این ازدواج هم دختری به نام مونا بود. این ازدواج تا زمان فوت هر دو در سال 1402 پایدار بود.

اواخر شب 22 مهرماه سال 1402 بود که مونا، کوچکترین دختر داریوش مهرجویی، برای سر زدن به خانه‌ی پدر و مادرش در شهرک‌های اطراف کرج رفت و بجای آغوش گرم پدر و مادر، بدن سرد و غرق در خون آن‌ها را پیدا کرد. قتل: پایان داریوش مهرجویی اینگونه رقم خورد. اینگونه که در سن 83 سالگی، در خانه‌ی خود سلاخی شود. پرونده‌ی 83 سال زندگانی و بیش از 50 سال فعالیت هنری، اینگونه بسته شد.

فیلم‌ شناسی داریوش مهرجویی

نگاهی به برترین فیلم های داریوش مهرجویی

داریوش مهرجویی در طول زندگی هنری‌اش، آثار بزرگی خلق کرده و به واسطه‌ی آن آثار، جوایز متعددی نیز کسب کرده بود. به نقل از مجله‌ی فیلم : « شخصیت هامون در فیلمی به همین نام از مهرجویی، ماندگارترین شخصیت در تاریخ سینمای ایران دانسته شده‌است.» همچنین با توجه به  نتایج بدست آمده از یک نظرسنجی در سال ۱۳۸۳، مهرجویی با آفریدن هفت شخصیت، بیشترین شخصیت سینمایی ماندگار را در سینمای ایران خلق کرده‌است.

او در نظر سنجی‌ها و برآورد‌های متعددی به لقب «بهترین کارگردان ایران» دست یافت. از نمونه این نظرسنجی‌ها می‌توان به رأی‌گیری مجله «فیلم» در سال ۱۳۶۷, رأی‌گیری سال ۱۳۷۸ مجله «دنیای تصویر»، نظرسنجی سال ۱۳۸۱ مجله « نقد سینما » و نظر سنجی مجدد مجله‌ی «فیلم» در سال 1398 اشاره کرد.

در این بخش نیز به ده عنوان از بهترین آثار داریوش مهرجویی نیم نگاهی خواهیم انداخت.

فیلم گاو

این فیلم در سال 1348 از همکاری داریوش مهرجویی و نویسنده‌ی به نام، غلامحسین ساعدی، خلق شد. فیلم‌نامه‌ی این فیلم از یکی از داستان‌کوتاه‌های ساعدی در مجموعه‌ی عزاداران بیل برداشته شده. ستارگانی چون علی نصیریان ، عزت‌الله انتظامی و همچنین جمشید مشایخی در این فیلم ایفای نقش می‌کنند.

داستان «گاو» داستان مش حسن است که تنها امیدش برای امرار معاش تک گاویست که در طویله از آن نگهداری می‌کنند. او دلبستگی خاصی به این گاو دارد. روزی مش حسن مجبور می‌شود بدون گاوش، برای کاری به شهر برود. در این حین گاو به دلایل نامعلومی می‌میرد و بنا به نظر همسر مش حسن و ریش سفیدان محل، تصمیم بر آن می‌شود که گاو را در حیاط دفن کرده و به مش حسن بگویند گاو فرار کرده است.

اما داستان از جایی شروع می‌شود که مش حسن بر میگردد اما داستان اهالی روستا را باور نمی‌کند. او به دنبال گاو از دست رفته‌اش می‌رود و کم کم گاو در وجودش پیدا می‌شود و گاو بخشی از او می‌شود. شیدایی عجیبی به او دست می‌دهد و کم کم گفتار و رفتارش هم مانند گاوی می‌شود که زمانی دلبسته‌اش بود. عزت‌الله انتظامی بهترین بازی خود را در این فیلم داشته و به بهترین شکل ممکن، مش حسن «گاو» را بازی کرده است.

این فیلم انقلابی در سینمای ایران بوجود آورد و مایحصل آن چندین و چند جایزه‌ی بین المللی برای داریوش مهرجویی بود. این فیلم اولین بار به صورت جهانی در جشنواره ونیز سال 1971 به اکران در آمد و سپس راهش را به جشنواره‌های دیگر باز کرد و موفق به دریافت جوایز:

• جایزه بهترین فیلم جشنواره بین‌المللی فیلم لاروشل ۱۹۷۲
• جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بین‌المللی فیلم برلین ۱۹۷۲
• نامزد هوگو طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو ۱۹۷۱
• برنده جایزه فیپرشی جشنواره فیلم ونیز ۱۹۷۱
• برنده جایزه بهترین فیلم جشنواره سینمایی وزارت فرهنگ و هنر ۱۳۴۹
• جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره سینمایی سپاس شد.

فیلم پستچی

پستچی چهارمین و رادیکال‌ترین اثر داریوش مهرجویی است که در سال 1351 ساخته و به اکران عمومی در آمد. علی نصیریان و عزت الله انتظامی در این شاهکار نیز دست به دست هم دادند تا این اثر را ماندنی‌تر کنند. ژاله سام، بازیگر پیش از انقلاب نیز نقش اصلی زن این فیلم را بازی می‌کند.

داستان این فیلم، داستان تقی پستچی است که با وجود شخصیت عصبی که دارد در خانه‌ی اربابش با همسرش منیر زندگی می‌کند. این عصبی بودن روند عادی زندگیش را مختل می‌کند و به همین علت به سراغ دامپزشکی می‌رود تا با داروهای گیاهی به درمان او بپردازد. اما زمانی که برادر زاده ارباب به اسم نیت الله خان از فرنگ بر می‌گردد تا این خانه‌ای که تقی خان در آن زندگی می‌کند را به خوکداری تبدیل کند همه چیز بهم می‌ریزد و مالیخولیای تقی خان باز می‌گردد.

بهترین فیلم های ۲۰۲۳ که نباید آنها را از دست داد همراه با لینک دانلود

فیلم اجاره نشین ها

در قدم بعدی به سراغ یک کمدی دیگر از ساخت‌های داریوش مهرجویی می‌رویم: اجاره نشین‌ها. فیلمی که در سال ۶۵ ساخته و در سال ۶۶ به اکران عمومی درآمد و نام داریوش مهرجویی به عنوان کارگردان این اثر کافی بود، تا به بهترین و پرفروش‌ترین فیلم سال تبدیل شود.
این فیلم یک همکاری موفق دیگر میان داریوش مهرجویی و عزت‌الله انتظامی که از زمان «گاو» رفیق شفیق و شخصیت اصلی اکثر فیلم‌های او بود، شد. اکبر عبدی و حمیده خیر آبادی از دیگر بازیگران این فیلم هستند.
اجاره نشین‌ها روایت زندگی ساکنین یک ساختمان قدیمی است که همگی مستاجران مرد پیری هستند که چیزی نمی‌گذرد فوت می‌کند و وارثی هم ندارد. اما پیش از فوت، مباشری به اسم عباس آقا با بازی عزت‌الله انتظامی را برای خود انتخاب می‌کند تا عهده‌دار کارهای ساختمان شود.

پس از فوت مالک، عباس آقا برنامه می‌ریزد تا ملک را به تصاحب خود درآورد. اما این ملک، مشکلات زیادی دارد و باید به آن رسیدگی شود. همسایگان دست به دست هم می‌دهند تا به تعمیر ساختمان بپردازند اما از هر راهی وارد می‌شوند، عباس آقا سد راهشان می‌شود.

نقشه‌های عباس آقا طبق برنامه پیش می‌روند اما یک روز بدلیل بی توجهی به ساختمان، منبع آب ساختمان می‌افتد و ساختمان را تخریب می‌کند. فردای آن روز شهرداری پس از بازدید از ملک، به مستاجران می‌گوید اگر ساختمان را تعمیر کنند، واحد‌ها به صورت رایگان به آنان واگذار می‌شوند و این شروعیست بر جدل عباس آقا و سایر مستأجران.

هامون

شاید شناخته شدن اثر داریوش مهرجویی فیلم هامون باشد که در سال 1368 ساخته و اکران شد و خسرو شکیبایی را به یکی اسطوره‌های سینمای ایران بدل کرد. این فیلم جوایز متعددی از جمله:

• سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• سیمرغ بلورین بهترین تدوین – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• سیمرغ بلورین بهترین کارگرانی – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• سیمرغ بلورین بهترین آنونس فیلم – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• جایزه ویژه هیئت داوران بهترین فیلم – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• سیمرغ بلورین بهترین نقش اول زن – جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• جایزه خورشید طلایی – جشنواره بین‌المللی فیلم سائو پائولو برزیل ۱۹۹۸
• جایزه برنز بهترین فیلم – بیست و چهارمین جشنواره بین‌المللی فیلم هیوستون آمریکا را برد.

هامون تصویر جوان بعد انقلاب را به خوبی به تصویر می‌کشد؛ جوانی که بین دنیا و آرمان‌هایش گیر کرده. در نقدی جالب، حسین پایبنده، حمید هامون را تداعی گر روشنفکر ایرانی می داند. البته با توجه به سخن خود مهرجویی، او داستان فیلم را از کتاب بوف کور صادق هدایت الهام گرفته که آن کتاب هم دغدغه‌ای مشابه را دنبال می‌کند.

داستان فیلم با حمید هامون شروع می‌شود. با مردی که میان عشق و زندگی گیر کرده و هر روز درگیر بحث و کشمکش با همسر خود است. او به دنبال نگارش پایان نامه‌ی خود با عنوان «عشق و ایمان» است و به همین دلیل سعی دارد از فضای سنگین خانه دور شود. در این راه به دنبال یافتن دوستی قدیمی به نام علی عابدینی می‌رود و در این راه، سفری درونی را نیز طی می‌کند.

سارا

بیشتر کارهای مهرجویی اقتباسی هستند و «سارا» هم از همان دسته فیلم‌هاست. این اثر از یکی از نمایشنامه‌های هنریک ایبسن به نام خانه‌ی عروسک الهام گرفته شده و نیکی کریمی، امین تارخ و خسرو شکیبایی ستارگان آن هستند.

سارا زنی است که همراه همسرش حسام که رئیس بانک است زندگی آرامی دارند. اما با بیمار شدن حسام اوضاع تغییر می‌کند. او برای درمان بیماریش مجبور می‌شود به خارج از کشور برود و الان تامین مخارج خانه و درمان بر عهده‌ی سارا می‌ماند.

او نیز با خیاطی و قرض سعی در رفع این مساله دارد اما حسام را از این قضیه مطلع نمی‌کند و صرفاً می‌گوید به کمک ارثیه پدرش این پول را تامین کرده است. زمانی که حسام بر می‌گردد متوجه دروغ سارا می‌شود و با او به مشکل می‌خورد. این فیلم مهرجویی نیز برنده‌ی جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران در جشنواره‌ی سه قاره فرانسه شده است.

لیلا

لیلا با بازی لیلا حاتمی و علی مصفا دیگر فیلم لیست ماست که ماجرای لیلا و رضا را روایت می‌کند که در مراسمی موسوم به شله زرد پزان یکدیگر را می‌بینند و در نگاه اول به هم دل می‌بندد و کمی بعد نیز ازدواج می‌کنند. اما چرخ روزگار برایشان نمی‌چرخد و متوجه می‌شوند لیلا بچه دار نمی‌شود.

خود زوج علی رغم علاقه به فرزند، مشکلی با این موضوع ندارند اما مادر رضا از این مساله ناراحت است. او لیلا را وادار می‌کند به همسرش اجازه دهد زن دومی اختیار کند تا بتواند صاحب بچه بشود. لیلا در نهایت این اجازه را می‌دهد اما در شب عروسی همسرش، متوجه می‌شود تاب این اتفاق را ندارد و خانه را ترک می‌کند.

رضا نیز زمانی که متوجه این موضوع میشود به دنبال لیلا می‌رود و حتی همسر دومش را طلاق می‌دهد و دخترش باران را نزد مادرش می‌سپارد و به دنبال لیلا می‌رود. اما لیلا دل شکسته‌تر از آن است که بتواند تصمیمی بگیرد. این فیلم یکی از شناخته شده‌ترین کارهای لیلا حاتمی است و دیپلم افتخار برای بهترین بازیگر نقش زن این فیلم را برای او به ارمغان آورده است.

مهمان مامان

یکی از معدود عناوین کمدی ساخته‌ی مهرجویی، همین مهمان مامان است که بر اساس کتابی به همین نام نوشته‌ی هوشنگ مرادی کرمانی ساخته شده است. این فیلم در بیست و دومین دوره جشنواره فجر، سیمرغ بلورین بهترین فیلم را از آن خود کرده است.

داستان این فیلم داریوش مهرجویی هم در ظاهر یک خانواده ایرانی که برای میزبانی از مهمانشان آماده می‌شوند را نشان می‌دهد. اما با دیدی عمیق‌تر متوجه می‌شویم، آداب فرهنگی و وسواس‌های فردی را به تصویر می‌کشد.

در این فیلم مادر خانواده خود را برای پذیرایی از خواهرزاده‌اش که قرار است به همراه نو عروسش به خانه‌شان بیاید آماده می‌کند. او با وسواس همه چیز را آماده می‌کند و نگران است تا پیش از رسیدن مهمان‌ها همه چیز تکمیل باشد و همسرش هم به موقع به منزل برسد تا بتوانند به گرمی از مهمانانشان پذیرایی کنند. مهمانان سر می‌رسند و با تعارفات پدر خانواده، این خواهرزاده و عروس برای شام هم ماندگار می‌شوند. این در صورتی است که مادر آمادگی برای پذیرایی شام ندارد و مجبور است برای حفظ ظاهر و آبرو، دست به دامان همسایه‌ها و دوست و آشنا شود.

سنتوری

بین سنتوری و هامون برای عنوان محبوب‌ترین و معروف‌ترین ساخته‌ی داریوش مهرجویی رقابت سختی برقرار است. بهرام رادان و گلشیفته فراهانی دو ستاره‌ی نوظهوری بودند که در این درام بسیار خوش درخشیدند. این فیلم نیز من جمله فیلم‌های اقتباسی مهرجویی است و او فیلمنامه‌ی این فیلم را با برداشتی آزاد از عقاید یک دلقک هاینریش بل به رشته‌ی تحریر در آورده است.

سنتوری برای زمان خود بسیار هنجار شکن بود و روایت هنرمندی را داشت که هنرش درک نمی‌شود و حتی سر کوب هم می‌شود. این اثر هم چند سالی توقیف بود تا بالاخره در سال 1389 به اکران در آمد.

علی سنتوری، لقب جوانی عاشق سنتور است که از خانواده‌ای مذهبی و سنتی می‌آید و مجبور شده میان خانواده و سنتور، سنتور را انتخاب کند و سنتور هم او را انتخاب می‌کند. به واسطه خوانندگی و نوازندگی سنتور روز به روز پیشرفت می‌کند و پله‌های ترقی را یکی پس از دیگری طی می‌کند. حتی پس از مدتی با هانیه، ازدواج می‌کند اما زمانی که درگیر اعتیاد می‌شود، ورق برمی‌گردد. آنچه در سال‌ها بدست آورده را در یک شبانه روز بر باد می‌دهد. 

آسمان محبوب

آسمان محبوب دیگر همکاری لیلا حاتمی و علی مصفا، با تیم داریوش مهرجویی و وحیده محمدی فر است. علاوه بر لیلا حاتمی و علی مصفا، مانی حقیقی نیز در این فیلم ایفای نقش کرده است.

شایان دکتر جوانی است که متوجه می‌شود علی رغم موفقیت و شان اجتماعی که دارد، به زودی باید با همه‌شان خداحافظی کند. دلیل این موضوع هم این است که دکتر شایان مبتلا به تومور مغزی شده است و پزشکان امیدی به بهبودی‌اش ندارند.

در نهایت او، نیز برای جلوگیری از درد و رنجی که این تومور برایش به همراه می‌آورد، تصمیم می‌گیرد سکان را به دست بگیرد و خود را بکشد. اما در نهایت پشیمان می‌شود و تصمیم می‌گیرد به روستایی دورافتاده برود و به عنوان پزشک محلی آنجا روزهای آخر عمرش را طی کند. در جایی که همه چیز تغییر می‌کند.

لامینور – آخرین ساخته داریوش مهرجویی

لامینور آخرین فیلم این لیست و آخرین ساخته‌ی داریوش مهرجویی است. این فیلم نیز مانند داستان فیلم های هامون و سنتوری، با مشکل اکران رو به رو شد و اکران آن چندین بار به تعویق افتاد. در ابتدا قرار بود این فیلم در سال 1398 به اکران در بیاید که توقیف شد و به اکران نرسید، باز هم بنا شد در سال 1400 به نمایش در آید که باز هم مقدور نشد و در نهایت در 7 اردبیهشت به اکران در آمد. علی نصیریان، پردیس احمدیه و سیامک انصاری از بازیگران این فیلم هستند.

داستان این فیلم داریوش مهرجویی ، داستان دختری عاشق موسیقی است که با پدرش بر سر موسیقی اختلاف دارد و اکنون که پدر و مادرش به مسافرت رفتند و او با پدربزرگش تنها مانده، زمانش رسیده نقشه‌اش را عملی کند.

این فیلم را می توانید از اینجا تماشا کنید.

ممنونم که تا انتهای این مقاله با ما همراه بودید. امیدواریم از این معرفی لذت برده باشید و روح این کارگردان عزیز نیز در آرامش باشد.

سوالات متداول: