کمیسیون اتحادیه اروپا بهصورت رسمی اعلام کرده است که قصد دارد با اعمال محدودیت شبکههای اجتماعی، ساختارهای اعتیادآور پلتفرمهایی مانند تیکتاک را تغییر دهد. این نهاد اروپایی هشدار داده اگر این شبکهها الگوریتمها و شیوههای طراحی خود را اصلاح نکنند، با جریمههای سنگین مواجه خواهند شد. همزمان کارشناسان حوزه رسانه معتقدند تنها راه مقابله با این بحران، ترکیب قوانین سختگیرانه با آموزش کاربران بهویژه کودکان و نوجوانان است.
ضرورت اعمال محدودیت شبکههای اجتماعی از نگاه کارشناسان
فلوریان بوشمن، متخصص اعتیاد به رسانههای اجتماعی و بنیانگذار پروژه آموزشی قهرمانان آفلاین، اعلام کرده است که ممنوعیت کامل شبکههای اجتماعی بهتنهایی راهکار مناسبی نیست. او در یک برنامه رادیویی تأکید کرد که در کنار محدودیت شبکههای اجتماعی، باید روی توانمندسازی نسل جوان سرمایهگذاری شود تا کاربران از همان ابتدا مسیر درست استفاده از فضای دیجیتال را بیاموزند.
به گفته او، شرکتهایی که این پلتفرمها را طراحی میکنند، مسئولیت مستقیمی در قبال سلامت روان کاربران دارند. بنابراین تیکتاک و سایر شبکهها باید قوانین شفافتری برای محافظت از کاربران خود وضع کنند و از طراحیهای اعتیادآور فاصله بگیرند.
پیشنهادهای عملی برای کنترل آسیبها
کمیسیون اتحادیه اروپا مجموعهای از راهحلها را برای کاهش اثرات منفی این فضا ارائه داده است. از جمله این پیشنهادها میتوان به تأیید سن واقعی کاربران، ایجاد وقفههای اجباری هنگام استفاده، و تغییر الگوریتمهای پیشنهاد محتوا اشاره کرد. هدف از این اقدامات، کاهش زمان حضور کاربران در این فضا و جلوگیری از تبدیل شدن شبکههای اجتماعی به یک عادت کنترلناپذیر است.
بررسیها نشان میدهد بسیاری از نوجوانان اروپایی روزانه به اندازه یک شغل تماموقت در شبکههای اجتماعی وقت میگذرانند. بوشمن معتقد است که تیکتاک یکی از افراطیترین نمونهها در این زمینه است، اما این مشکل تنها محدود به این پلتفرم نیست و سایر شبکهها نیز از سازوکارهای مشابه استفاده میکنند.
آیا محدودیت شبکههای اجتماعی کافی است؟
این متخصص رسانه میگوید مکانیسمهای اعتیادآور تنها در تیکتاک وجود ندارند و اکنون در یوتیوب شورتس، اینستاگرام ریلز و اسنپچت نیز دیده میشوند. به عقیده او، زمانی که کاربر بهطور همزمان در معرض هجوم محتوای این پلتفرمها قرار میگیرد، مغز وارد حالت خودکار میشود و توان کنترل رفتار دیجیتال کاهش مییابد.
او با اشاره به تجربه شخصی خود از اعتیاد رسانهای توضیح میدهد که در جلسات مشاوره روزانه با جوانانی روبهرو میشود که نه تنها چهار تا پنج ساعت، بلکه گاهی بیش از زمان یک شغل تماموقت را در شبکههای اجتماعی سپری میکنند. به همین دلیل، اعمال محدودیت شبکههای اجتماعی بدون آموزش مهارتهای خودکنترلی، نمیتواند نتیجهای پایدار ایجاد کند.
پروژه قهرمانان آفلاین که توسط بوشمن راهاندازی شده، در مدارس آلمان برنامههای آموزشی ویژهای برای پیشگیری از اعتیاد دیجیتال اجرا میکند. این برنامهها به دانشآموزان کمک میکند استفاده متعادلتری از فضای آنلاین داشته باشند و در برابر طراحیهای اعتیادآور مقاومتر شوند.
اقدامات تازه اتحادیه اروپا نشان میدهد که نگرانی درباره اثرات منفی شبکههای اجتماعی وارد مرحلهای جدی شده است. حالا باید دید آیا پلتفرمهای بزرگ فناوری حاضر میشوند با پذیرش این قوانین جدید، مدلهای کسبوکار خود را تغییر دهند یا نبردی حقوقی و رسانهای در راه خواهد بود.
